Chiều 8-4, phát biểu trong phiên thảo luận tại Tổ Hà Nội về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc sửa đổi luật lần này không chỉ đơn thuần là hoàn thiện một đạo luật, mà thực chất là “một bước đi có ý nghĩa chiến lược nhằm kiến tạo mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu thảo luận tại Tổ Hà Nội chiều 8-4

Xây dựng thể chế đặc thù nhưng phải bảo đảm kỷ cương

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, với vị trí đặc biệt là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là đầu tàu phát triển của cả nước, Hà Nội cần một khuôn khổ pháp lý khác biệt, đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển.

Đồng chí Tô Lâm cho rằng, tinh thần xuyên suốt trong xây dựng Luật Thủ đô là phải tạo ra một thiết chế pháp lý đặc thù, có tính dẫn dắt đủ mạnh, có khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển, nhưng đồng thời vẫn phải bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật quốc gia, tính kỷ cương, kỷ luật.

“Phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để hơn, nhưng đồng thời phải có cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn, trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, đồng thời lưu ý, giao quyền mà không kiểm soát sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quản lý và thực thi.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, việc sửa đổi Luật Thủ đô là bước đi có ý nghĩa chiến lược nhằm kiến tạo một mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, tinh thần xuyên suốt phải xây dựng Luật Thủ đô trở thành một thiết chế pháp lý đặc thù vượt trội, có tính dẫn dắt, đủ mạnh để tháo gỡ những điểm nghẽn cho Thủ đô. Đồng thời vẫn phải bảo đảm được kỷ cương, kỷ luật, tính thống nhất cao của hệ thống pháp luật vì lợi ích chung của quốc gia. Yêu cầu đặt ra rất rõ là phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để nhưng phải rõ trách nhiệm, giải trình rõ ràng hơn. Cơ chế kiểm soát quyền lực phải phải chặt chẽ hơn, giao quyền nhưng phải có cơ chế kiểm soát, làm sao để đạt được hiệu quả.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, thực tiễn cho thấy những điểm nghẽn lớn của Thủ đô hiện nay, đặc biệt trong một số lĩnh vực như: quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp phân quyền, huy động nguồn lực chưa được giải quyết căn bản. 

Về vấn đề quy hoạch, hoan nghênh Hà Nội trong vấn đề quy hoạch vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, quy hoạch phải có tính bền vững, ổn định và có tầm nhìn 100 năm để thấy 50 năm sau, 100 năm sau Hà Nội sẽ như thế nào?.

“Tại sao ngày xưa người Pháp quy hoạch phố cổ không tắc đường, ngập lụt. Nhưng bây giờ xây dựng đến đâu tắc đường đến đấy. Vào các khu trung tâm, đô thị mới đường đi rất khó khăn, ngập lụt. Đó là không có quy hoạch về đường, hệ thống ngầm, thoát nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, đồng thời nhấn mạnh những quy định luật hiện hành không còn phù hợp với phát triển nhanh và bền vững. Do đó phải sửa những điểm nghẽn về thể chế.

Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển

Một trong những yêu cầu lớn được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh khi sửa Luật Thủ đô là đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Theo đó, cần chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”.

“Luật không chỉ là công cụ để cấm hay hạn chế, mà phải tạo ra không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý, luật chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định; các nội dung linh hoạt, biến động nhanh cần giao cho Chính phủ và chính quyền thành phố quy định để bảo đảm tính thích ứng với thực tiễn.

Về cơ chế phân cấp, phân quyền, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định đây là nội dung then chốt quyết định hiệu quả của Luật Thủ đô sửa đổi. Đồng thời đánh giá hướng phân quyền mạnh cho Hà Nội là đúng, nhưng yêu cầu phải bảo đảm rõ ràng, thực chất và có kiểm soát. “Phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tương ứng; bảo đảm nguyên tắc “6 rõ” và không thể giao quyền mà không đủ điều kiện thực hiện”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, cần làm rõ phạm vi các lĩnh vực được phép áp dụng cơ chế khác với luật hiện hành. Đây là nội dung liên quan trực tiếp đến nguyên tắc thống nhất của hệ thống pháp luật, do đó phải được kiểm soát chặt chẽ khi sửa đổi Luật Thủ đô lần này.

Cùng với đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, thành phố Hà Nội cần được xác định là nơi thí điểm, thử nghiệm các chính sách mới. Nếu thành công, các mô hình này có thể được nhân rộng trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, việc thí điểm phải có thiết kế đầy đủ về điều kiện áp dụng, thời hạn, cơ chế giám sát, đánh giá và xử lý rủi ro. “Không thể để thí điểm kéo dài không kiểm soát hoặc hợp thức hóa những bất cập trong quản lý”, đồng chí Tô Lâm nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng cho rằng, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, song phải gắn với kiểm soát trách nhiệm rõ ràng. Đối với các cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá dự thảo luật đã đề cập nhiều lĩnh vực quan trọng như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính, đầu tư, hạ tầng, liên kết vùng. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm các chính sách này thực sự tạo đột phá, không trùng lặp với cơ chế chung. Đồng thời, cần tránh quy định quá chi tiết những nội dung thuộc thẩm quyền điều hành.

“Chính sách phải có mục tiêu rõ ràng, có công cụ thực hiện và tiêu chí đánh giá cụ thể, tránh tình trạng quy định mang tính nguyên tắc nhưng khó triển khai,” Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Một nội dung quan trọng khác được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập là cơ chế liên kết vùng. Theo đó, Thủ đô không thể phát triển nếu tách rời vùng và ngược lại, các địa phương trong vùng Thủ đô cũng cần vai trò dẫn dắt của Hà Nội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng chỉ ra thực tế nhiều dự án hạ tầng lớn như đường vành đai, sân bay… nằm trên địa bàn các tỉnh lân cận, đòi hỏi cơ chế phối hợp hiệu quả. Vì vậy, cần thiết kế cơ chế liên kết vùng theo hướng mở, linh hoạt, phù hợp thực tiễn.

Ngoài ra, trong quá trình phân cấp mạnh cho Thủ đô, cần đặc biệt lưu ý bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư, phát triển đô thị. Cụ thể, mọi chính sách phải công khai, minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Nêu bật ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Thủ đô, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh 3 nguyên tắc lớn. Đó là: Thủ đô được trao quyền cao hơn phải chịu trách nhiệm cao hơn; được cơ chế đặc thù phải tạo ra kết quả vượt trội; được thí điểm trước phải đi đầu về kỷ cương và hiệu quả. Vì thế, đồng chí yêu cầu việc xây dựng luật phải phân quyền phải thực chất, giao quyền phải gắn với trách nhiệm, thí điểm phải kiểm soát được rủi ro.

“Hà Nội phải là hình mẫu về quản trị hiện đại, kỷ luật, minh bạch và trách nhiệm. Nếu làm tốt, Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ tạo đột phá cho Hà Nội mà còn có giá trị lan tỏa trong cả nước trong giai đoạn tới”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.